درسنامه رشد و تکامل کودکان و اطفال

درسنامه رشد و تکامل کودکان و اطفال

فهرست:

فصل 1: رشد طبیعی
فصل 2: اختلالات رشد
فصل 3: تکامل فیزیکی
فصل 4: اختلالات تکامل
فصل 5: ارزیابی کودک سالم
فصل 6: ارزیابی کودک دارای نیازهای خاص

رشد طبیعی

ویزیت به منظور پیشگیری سلامت

ویزیت‌های مکرر در طی دو سال اول زندگی چیزی فراتر از معاینه معمول پزشکی است. هر چند شرح حال وضعیت جسمی و معاینه بالینی اجزاء مهم هر ویزیت را تشکیل می‌دهند ولی جنبه‌های متعدد دیگری از قبیل تغذیه، رفتار تکامل، ایمنی راهنمای مقدماتی نیز باید مورد توجه قرار گیرند.

اختلالات رشد و تکامل اغلب همراه با بیماری‌های مزمن یا شدید بوده یا ممکن است تنها علامت غفلت والدین و یا سوء استفاده آنها باشد. هر چند که طبیعی بودن رشد و تکامل، وجود یک بیماری جدی یا مزمن را رد نمی‌کند اما در مجموع، به استثنای بیماری‌های حاد و اغلب خوش‌خیمی که رشد و تکامل را تحت تأثیر قرار نمی‌دهند، نشانگر سلامت کودک است.

فرآیند رشد و تکامل ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند. هرچند رشد حالت‌تر است که افزایش اندازه بدن را نشان می‌دهد و افزایش عملکرد فرآیندهای مرتبط با جسم و ذهن را تکامل بنامیم، آشنایی با الگوهای نرمال رشد و تکامل به پزشکان دخیل در مراقبت کودکان اجازه می‌دهد تغییرات غیرطبیعی را شناسایی و مدیریت کنند.

ساختار ژنتیکی و محیط فیزیکی، عاطفی و اجتماعی هر فرد تعیین کننده رشد و تکامل وی در دوران کودکی است. یکی از اهداف متخصصین کودکان این است که به هر کودک کمک کنند تا به قابلیت‌های فردی خود جهت رشد و تکامل دست یابد و ابزار مهم آنها جهت نیل به این هدف، پایش دوره‌ای و غربالگری هر کودک از نظر پیشرفت طبیعی یا غیرطبیعی مراحل رشد و تکامل است. آکادمی کودکان

جدول ۱- قوانین سرانگشتی برای رشد

آمریکا (AAP) ویزیت‌های دوره‌ای و معاینه سلامت در هفتۀ اول زندگی (طی ۷۲ ساعت بعد از ترخیص از زایشگاه)، ماه اول تولد و ماه‌های ۲، ۴، ۶، ۹، ۱۲ و ۱۵، ۱۸ و ۲۴، ۳۰ و ۵ سالگی و سه سالگی و پس از آن به صورت سالانه یک بار تا زمان نوجوانی را توصیه می‌کنند.

انحرافات منحنی رشد ممکن است غیراختصاصی باشند یا ممکن است علائم مهمی از اختلالات طبی جدی و مزمن باشند. در هر ویزیت سلامت، باید قد، وزن و دور سر (دور سر باید تا ۲۴ ماهگی اندازه‌گیری شود) به درستی اندازه‌گیری شود و با مقادیر رشد نرمال در نمودارهای رشد مقایسه شوند. در جدول۱ چند معیار آسان جهت ارزیابی رشد طبیعی خلاصه شده است. اندازه‌گیری‌های سریال که یک الگوی رشدی را نشان می‌دهد از اندازه‌گیری

منفرد برای پیدا کردن الگوهای رشدی غیرنرمال بسیار کاربردتری است. ممکن است یک اندازه‌گیری منفرد در محدوده تعریف شده آماری نرمال (صدک‌ها) باشد در حالی که در صدک‌های اندازه‌گیری قبلی بسیار متفاوت باشد که نشانگر الگوی رشدی ای می‌باشد که نیازمند بررسی‌های بیشتر است.

با رسم مقادیر واقعی بر روی منحنی‌های رشد (اشکال۱ تا ۴) و مقایسه هر دسته از اندازه‌ها با دسته‌های قبلی، می‌توان رشد را مورد ارزیابی قرار داد. چارت کامل منحنی‌های رشد را می‌توان در آدرس http://www.cdc.gov/growth charts پیدا نمود. شاخص توده بدنی (BMI) به صورت وزن بدن به کیلوگرم تقسیم بر مجذور قد بر حسب متر، تعریف می‌شود. BMI، شاخصی برای طبقه بندی چاقی است و به عنوان یک ابزار غربالگری برای کودکان و نوجوانان برای شناسایی افراد دارای اضافه وزن یا در معرض خطر اضافه وزن توصیه می‌شود.

الگوی رشد طبیعی افت و خیزهایی دارد و انحراف مختصر از منحنی‌های صدک قابل انتظار است. انحرافات بزرگ در صدک‌ها نیازمند توجه و بررسی است، همانطور که مغایرت‌های بزرگ در صدک‌های قد، وزن و دور سر نیاز به بررسی دارند. در صورتی که دریافت انرژی کافی نباشد، در ابتدا صدک وزن و در ادامه قد و در نهایت دور سر افت می‌کند. دریافت ناکافی انرژی ممکن است به این دلیل باشد که غذای کافی به کودک نمی‌رسد یا کودک مورد توجه و رسیدگی کافی قرار نمی‌گیرد. نارسایی رشد «غیرعضووی» (non organic failure to thrive).

دریافت ناکافی کالری ممکن است به دلیل افزایش نیاز به انرژی باشد. کودکان مبتلا به بیماری‌های مزمن، از قبیل نارسایی احتقانی قلب یا فیبروزکیستیک ممکن است به مقادیر بسیار بیشتر انرژی جهت حفظ رشد معمولی نیازمند باشند. افزایش صدک وزن در کنار افت صدک قد مطرح کننده کم‌کاری تیروئید است. بزرگی سر در موارد مالگوسالی خانوادگی (دانستن اندازه سر والدین ضروری است)، هیدروسفالی یا مصرف سرپا رشد «جبرانی» (Catch-up growth) در یک شیرخوار زودرس که از نظر نورولوژیک طبیعی است، می‌تواند طبیعی باشد. در صورتی که دور سر کمتر از صدک ۳ باشد، حتی اگر اندازه‌های قد و وزن نیز متناسب با آن کم باشند، کودک را میکروسفال در نظر می‌گیریم. اندازه‌گیری پیاپی محیط دور سر در دوران شیرخوارگی (دوران تکامل سریع مغز) حیاتی است و باید تا ۲ سالگی به صورت منظم ترمیم شود. هر گونه شکتی درباره رشد غیرطبیعی حداقل پیگیری‌های با فاصله زمانی کمتر یا ارزیابی بیشتر یا هر دو است.

اختلالات رشد

شایع‌ترین علت اندازه‌های غیرطبیعی، مسائل تکنیکی است (ابزارهای معیوب و خطاهای انسانی در اندازه‌گیری)، گام نخست در ارزیابی یک اندازه غیرطبیعی، تکرار آن است. برای شیرخواران با وزن زمان تولد بسیار پایین (وزن کمتر از ۱۵۰۰ گرم) و کودکان مبتلا به سندرم ترنر، سندرم داون، آکندروپلازی و سایر سندرم‌های دیس مورفولوژی، منحنی‌های رشد جداگانه در دسترس است.

تغییر نسبت اندازه قسمت‌های مختلف بدن از دوران جنینی تا بزرگسالی اتفاق می‌افتد. در نوزادان، سر در مقایسه با بقیه بدن به میزان قابل توجهی بزرگ‌تر است. به موازات بزرگ‌تر شدن کودک، تفاوت نسبت دور سر به بقیه قسمت‌های بدن به تدریج از بین می‌رود. الگوهای رشدی که نیاز به بررسی و ارزیابی بیشتری دارند در جدول خلاصه شده‌اند.

ارزیابی یک کودک در طولانی مدت، طبیعی یا غیرطبیعی بودن الگوی رشد کودک را مشخص می‌کند. این ارزیابی الگوی رشد باید با شرح حال دقیق و معاینه فیزیکی همراه باشد. قد والدین یکی از جنبه‌های مهم شرح حال جهت ارزیابی مشکلات رشدی است. کودکان به طور کلی از الگوی رشدی والدین خود تبعیت می‌کنند. (هر چند استثناهای زیادی وجود دارد).

ادامه مطلب را با دانلود فایل پیوستی مشاهده کنید.

حتما بخوانید:

⇐ مجموعه سوالات مراقبت های ادغام یافته کودک سالم

⇐ درسنامه حرفه طب کودکان

   

نویسنده: سیروان شیخی

هر آنچه می‌خوانید، حاصل یک کوشش تیمی است؛ کوششی در جهت یافتن درست‌ترین پاسخ به مسائل و انتقال آن به شما و تمام کسانی که از گذشته تا به امروز همراه ما بوده‌اند. امیدواریم تاثیری هر چند کوچک در بهبود کیفیت وب محتصصین داشته باشیم.